1

Kompetencje nauczyciela wychowawcy we współczesnej szkole.


„…o profesjonalnym i skutecznym

działaniu nauczyciela decydują jego

różnorodne kompetencje, które powinny

mieć charakter dynamiczny, a więc być

ciągle rozwijane i doskonalone.”

W.Strykowski


Najbardziej pospolite grzechy nauczyciela jako osoby kierującej uczniami:

1) tytułomania(dotyczy głównie nauczycieli akademickich)

2) koncentracja uwagi na przepisach

3) przedkładanie własnych ambicji nad dobro uczniów

4) brak jasności celów

5) unikanie osobistej odpowiedzialności za rozwój uczniów, dezerterowanie, kiedy jest się najbardziej potrzebnym

6) myślenie życzeniowe

7) udowadnianie uczniom, że są niewiele warci

8) nadopiekuńczość, hamowanie samodzielności uczniów

9) brak myślenia perspektywicznego

10)wycofywanie się przy trudnościach i obrażanie się na uczniów

11)brak myślenia pozytywnego, pesymizm

12)ustawiczna obawa przed popełnianiem błędów (Błędów nie popełnia tylko ten, kto nic nie robi.)

13)brak pogody ducha, radości życia, swobody.

Współcześnie pojmuje się wychowanie bardziej jako uczestniczenie w rozwoju dziecka niż modelowanie jego osobowości. W związku z tym nauczyciel powinien bardziej skupić uwagę na procesie zmian, jakie dokonują się w dziecku, niż na samym efekcie wychowania i jego zgodności z zamierzeniami. Nauczyciel powinien zatem być nie tylko egzekutorem wiedzy, ale również, a może przede wszystkim, przewodnikiem po świecie wiedzy i umiejętności, mistrzem, którego uczeń może zapytać o drogę. Powinien więc on posiadać bardzo dobre przygotowanie zawodowe, zarówno formalne (poziom wykształcenia), jak i w sferze kompetencji.

Współczesny świat stawia przed szkołą a tym samym przed nauczycielem coraz bardziej złożone wymagania. Zmienia się więc zakres kompetencji współczesnego nauczyciela, na co chciałabym zwrócić uwagę szczególną w momencie realizowania ścieżek awansu zawodowego.

Cóż zatem są owe kompetencje, którym poświęcają tyle uwagi specjaliści z zakresu pedagogiki. Znalezienie jednej definicji „kompetencji” nie jest łatwe.

Możemy jednak powiedzieć, że :

Kompetencje –to wszystkie związane z pracą cechy osobowości, wiedza, umiejętności, zdobyte doświadczenia oraz wartości, na których bazuje dana osoba, aby dobrze wykonać powierzoną pracę (Roberts,1997).

Kompetencja bywa określana jako „własność osoby”, gdyż kształtując ją każdy człowiek zdobywa najpierw określoną wiedzę i umiejętności w danej dziedzinie, a następnie doskonaląc, dopełnia je takimi czynnikami jak cechy osobiste i postawy. Ten aspekt decyduje o indywidualnym charakterze posiadanych kompetencji.

Kompetencje nauczyciela nie są zatem „darem natury”, nabywa się je w procesie edukacji i w miarę zdobywania doświadczenia zawodowego.

Chcę tu jeszcze podkreślić, iż nie należy stawiać znaku równości pomiędzy kompetencjami a kwalifikacjami. Mówiąc o kompetencjach, możemy w nich wyróżnić także kwalifikacje(które możemy udokumentować: dyplomy, wyróżnienia, certyfikaty itp.)

Być kompetentnym, to być specjalistą w swojej dziedzinie, umieć coś zrobić niezależnie od okoliczności. Nie zawsze możemy to udokumentować.

Hanna Hammer wymienia 3 typy kompetencji:

1)kompetencje specjalistyczne, na które składają się: wiedza merytoryczna

i umiejętności w zakresie nauczanego przedmiotu, zdobywane przez:

dokształcanie się, czytanie literatury fachowej, branie udziału w konferencjach, kursach, szkoleniach, warsztatach itp., kontakty
zawodowe.

W tym aspekcie niekompetentny nauczyciel to ten, który:

- nie wie ,czego nie wie,

-boi się zapytać tego, który wie,

-nie chce się rozwijać,

-przekonany o swojej wszechwiedzy.

(nie wstyd czegoś nie wiedzieć, wstyd nie próbować tego zmienić)

2)kompetencje dydaktyczne, które również zdobywamy w czasie studiów i wszelkich form dokształcania, ale jest to wiedza czysto teoretyczna,

weryfikowana i poszerzana w czasie pracy zawodowej. Są zatem to wiedza i umiejętności dotyczące:

-planowania i organizowania pracy, konstruowania zajęć;

-precyzowania celów, jakie nauczyciel stawia dzieciom;

-organizowania i realizowania zajęć zgodnie z założeniami;

-stosowania form i metod zachęcających uczniów do aktywnego uczenia się;

-wykorzystania odpowiednich pomocy dydaktycznych, w tym nowoczesnych

środków audiowizualnych.

3)kompetencje psychologiczne(najbardziej indywidualne i z mego punktu widzenia najtrudniejsze do osiągnięcia)-są to umiejętności motywowania i inspirowania uczniów do nauki, integrowania ich w zespoły, umiejętności menedżerskie.


Na kompetencje psychologiczne składają się:

a)pozytywne nastawienie do innych, ale i do siebie

-danie prawa do popełniania błędów;

-szacunek wobec innych-traktowanie ich w taki sposób, jak sami

chcielibyśmy być traktowani, kultura bycia, dobre wychowanie(brak

szacunku wobec dzieci może wywołać w nich lęk, agresję);

-zachowanie zdrowej proporcji między samooceną negatywną i pozytywną (10%-ocena swoich cech negatywna, 90%-oceny swoich

cech pozytywne);

-optymizm i pogoda ducha (najbardziej cenione cechy przez dzieci u nauczyciela)

-wiedza na temat swoich mocnych stron

-chwalenie osiągnięć uczniów(chwalenie cechuje te osoby, które nastawione są pozytywnie do siebie)

-zmniejszenie dystansu(często postrzegane jest jako podważanie autorytetu, ale tylko wówczas, gdy nie jest on prawdziwy)

b)umiejętność unikania najczęstszych zakłóceń w komunikowaniu się

-nieużywanie niezrozumiałych słów

-uwzględnianie możliwości zmęczenia, znużenia uczniów

-unikanie sprzeczności między językiem ciała a słowami(5-krotnie więcej informacji przekazujemy przez mowę ciała niż poprzez komunikację werbalną)


Zapamiętywanie:

10% tego, co czytamy,

20% tego, co słyszymy,

30% tego, co widzimy,

50% tego, co przekazano systemem audiowizualnym,

80% tego, co doświadczymy,

90% tego, co przyswoiliśmy poprzez doświadczenie,

praktykę, komentując to, co zrobiliśmy.

c)umiejętność motywowania uczniów do nauki, pracy.

d)umiejętność zbudowania zgranego zespołu z przypadkowej grupy.

e)elastyczność w dostosowywaniu własnego stylu kierowania do stopnia dojrzałości uczniów.

f)umiejętność kontrolowania swoich emocji, stresu.